Forumda Türkçenin doğru kullanımı hakkında

[tiya]

Sayın Balıkçı verdiğiniz örnek hafif kalmış. Geçen yıl, sanıyorum İsmet Sezgin'in eşinin cenazesinde, muhabir "sayın Sezgin oldukça üzgün görünüyor" diye yazmıştı. İnsan eşinin cenazesinde ne kadar üzgün olabilir acaba?

[malina]

Yaşamdersleri forumda 3 yıl önce konuştuğumuz bir konuyu buraya yapıştırıyorum. İlginizi çekeceğini umuyorum

Yazı Ziya Mete Demircan'a ait.

Henüz bu yüzyılın başlarında /Benjamin Lee Whorf/ isminde bir dilbilimci ortaya müthiş bir iddia atmıştı. Diyordu ki : Kişinin konuştuğu dilin yapısı, o dili konuşanı belli bir tarzda konuşmağa ve belli bir tarzda davranmağa zorlar.

İlk duyduğumuzda itiraz edilebilir bir fikir gibi gözükse de üzerinde biraz düşündüğümüz zaman gerçeğin böyle olmadığını anlamamız zor olmaz.

Her dilin belli bir yapısı vardır. Bu yapı genel olarak Özne, Yüklem, Tümleç, Zarf, Edat ve Harfi tarif gibi elemanların cümlenin neresinde ve nasıl bulunabileceğini tarif ediyor gibi görünse de aynı yapıda diller için bile farklı anlamlar sözkonusu olabilir.

Türkçe ile Batı dilleri arasındaki en büyük ayrım cümlenin diziliş (ve tabii düşünülüş) sırasındadır:

"Ben İstanbul'a gidiyorum" (ya da İstanbul'a gidiyorum) kelimesini ele alalım. Bunun İngilizce'deki karşılığı "I'm going to Istanbul" şeklinde olacaktır.

Öznede bir sorun yok, o yerinde duruyor fakat fiilin yeri değişik. İki dildeki söylenişi gizli özne ile yazacak olursak

Türkçe'si : İstanbul'a gidiyorum
İngilizce'si : Gidiyorum a'İstanbul.

şeklinde meydana gelmektedir. Ve bu da tabii ki daha cümleyi düşünme aşamasından itibaren bizi etkileyecek ve bu etki davranışlarımızın sırasına kadar işin içine girecektir.

"Ne yapacağını önceden söylemek", yâni önce eylemi göstermek batı dillerindeki avantajlardan birisidir. Türkçe konuşurken bunu yapamayız. Çünkü eylemi en sona bırakıyoruz. Bu durumda Türkçe'de eylemi rahatlıkla değiştirebilir ve cümlenin ortasında, gitmekten vazgeçtiyseniz, bunu kimse farketmeden değiştirebilirsiniz: "İstanbul'a ... gitmiyorum.". Oysa aynı şeyi İngilizce konuşan birisi yapamaz, "I'm going to ... " bir yere gideceğini söylemiştir ve karar verilmiş durumdadır. Olsa olsa daha yakın bir yerle değiştirebilir. Meselâ İstanbul yerine Eve gitmeğe karar verebilir. "I'm going to ... Home". Türkçe'de eylem en sona kaldığı için, bol bol konuşup hiç bir şey yapmamak durumuna sıkça rastlanır.

[Balıkcı]

Orijinal Mesaj Sahibi tiya

Sayın Balıkçı verdiğiniz örnek hafif kalmış. Geçen yıl, sanıyorum İsmet Sezgin'in eşinin cenazesinde, muhabir "sayın Sezgin oldukça üzgün görünüyor" diye yazmıştı. İnsan eşinin cenazesinde ne kadar üzgün olabilir acaba?

Oldukça teşekkür ederim.

Oldukça iyi bir örnek.

Daha iyisi olamazdı.

[Yücel Özlem]

Ağaçlar.net Ailesinin değerli üyeleri, kardeşlerim, Ekmek ve Dikmek fiillerinin kullanımı ile ilgili bir üyemizin yaptığı uyarı vesilesi ile yapılan çalışma sonuçlandı. Türk Dil Kurumu hatalı örneği, Güncel Sözlük'ten kaldırdı. İlgililere teşekkür ediyorum. Sonucu paylaşmak istedim.

Lütfen bu fiilleri doğru kullanmaya özen gösterelim.

Konuyla ilgili yazışmaları aşağıya alıntılıyorum:

Orijinal Mesaj Sahibi cedrus libani

Arkadaşlar kusuruma bakmazsanız bir şey söylemek istiyorum. İstirham ederim; kendini beğenme gibi algılanmasın.
Şimdi; ağaçlandırma çalışmalarında ağaç değil FİDAN DİKİLİR ve TOHUM EKİLİR. Ağaç dikme genelde peyzaj düzenlemesi olarak ve belediyelerin kısa sürede sahalarda yeşil görüntü oluşturmak için yapılan uygulamalardır.
...

Orijinal Mesaj Sahibi cedrus libani

Eyvallah Yılmaz kardeş... Dediğin gibi bu ufak ayrıntılar ağaçlandırmanın temelidir. Sahada işçinin yanında, muhtarın, köylünün yanında fidan ek dersen...olmaz. Çünkü insanlarımız fidanın dikilip, tohumun ekileceğini biliyor. Ve sen bu konularda dikkatli olmazsan, bu insanlarla birşey yapamazsın. Kimse takmaz, daha fidanın dikileceğini bilmiyor derler.

Orijinal Mesaj Sahibi yücel özlem

http://www.agaclar.net/forum/newreply.php?do=newreply&p=5140

- Sevgili cedrus libani ilk mesajında fidan için dikilir; tohum için de ekilir ifadelerini kullanıyor.
-İknci mesajında da bu farkı vurguluyor.
- Sanırım doğru kullanım böyledir.

- Oysa forumda dikmek ve ekmek fiillerinin bir diğeri yerine kullanıldığına rastlıyoruz. Bu ayrıntıya dikkat edilmesi ifade güzelliği açısından doğru olur diye düşünüyorum. Bu düşüncemi sizlerle paylaşmak istedim.

Orijinal Mesaj Sahibi yücel özlem

- Diye Düşüncemi belirtmiştim( #143 numaralı mesaj).

- Türk Dil Kurumu'nun Güncel türkçe Sözlüğünde ekmek fiili için verilen karşılıklar ve kullanım örnekleri şöyle:

1 . Bir bitkiyi üretmek için toprağa tohum atmak veya gömmek:
"Çıplak bir alan, çevre okulları öğrencilerinin eliyle ektiği bin çam fidanı ile şenleniverdi."- H. Taner.
(diğer karşılıklar alıntılanmadı)
http://www.tdk.gov.tr/TR/SozBul.aspx...CFFAAF6AA84981

- Ekmek fiilinin burada tartıştığımız anlamı için verilen örnek cümle Sayın H. taner'e ait ve ekilen nesne de tohum değil fidan.
- ne dersiniz?

Orijinal Mesaj Sahibi yücel özlem

Bu örneği doğru bulmadığımı Türk Dil Kurumu'na bildrmiştim. Kurum başkanlığı aşağıdaki cevabı göndermiş ancak örnek henüz yerinde duruyor. Kendilerine tekrar bilgi verdim.

T.C.
ATATÜRK KÜLTÜR, DİL VE TARİH YÜKSEK KURUMU
Türk Dil Kurumu Başkanlığı

Sayı : B.02.1.KDT.5.02.10.00-
Konu :

Sayın Yücel ÖZLEM

İlgi:17/12/2006 tarihli yazı.

Kurumumuzun çıkardığı sözlüğün baskısı sonrasında, örneğin yanlış olduğu ilgili çalışma kollarımızca değerlendirilmiştir. Genel Ağ ortamında sitemize girdiğinizde, Güncel Türkçe Sözlük’ten bu örneğin atılmış olduğunu görebilmektesiniz. Dilimiz konusunda olan duyarlılığınızın kalıcı olmasını dilerim

Bilgilerinizi rica ederim.

Prof. Dr. Şükrü Halûk AKALIN Türk Dil Kurumu Başkanı

[Mine Pakkaner]

Orijinal Mesaj Sahibi yücel özlem

Ağaçlar.net Ailesinin değerli üyeleri, kardeşlerim, Ekmek ve Dikmek fiillerinin kullanımı ile ilgili bir üyemizin yaptığı uyarı vesilesi ile yapılan çalışma sonuçlandı. Türk Dil Kurumu hatalı örneği, Güncel Sözlük'ten kaldırdı. İlgililere teşekkür ediyorum. Sonucu paylaşmak istedim.

Lütfen bu fiilleri doğru kullanmaya özen gösterelim.
...

Yücel Bey, çabanızı ve verdiği sonucu yürekten kutlar, size içten teşekkürlerimi ve saygılarımı sunarım.

[Müjgan]

Ben de sizi takdir ediyor ve kutluyorum Yücel Bey. Bazen "belirli noktalar"da bulunan kişilerin hiç hata yapmadıklarını düşünür ve yaptıklarına dikkat bile etmeyiz.
Başkalarına kendinden fazla güvenmemek gerektiği defalarca görülüyor. Bu insanı şüpheci de yapsa, en azından yapılacak işlerin sağlamlığını garanti ediyor.

[Yücel Özlem]

Orijinal Mesaj Sahibi Müjgan

Ben de sizi takdir ediyor ve kutluyorum Yücel Bey. Bazen "belirli noktalar"da bulunan kişilerin hiç hata yapmadıklarını düşünür ve yaptıklarına dikkat bile etmeyiz.
Başkalarına kendinden fazla güvenmemek gerektiği defalarca görülüyor. Bu insanı şüpheci de yapsa, en azından yapılacak işlerin sağlamlığını garanti ediyor.

-Efendim ben de size teşekür ediyorum. Ayrıca duyarlı davranarak, bu konuda bizleri uyaran cedrus libani'ye de teşekkür ediyorum

[Yücel Özlem]

-Konu açılmış iken, Burada bir duyuru yapmak istiyorum. Türk Dil Kurumu bir tartışma ortamı oluşturdu.

http://tdk.org.tr/tartisma

Bu çalışmanın dilimize faydalı olacağını düşünüyorum.