Türk Yazmacılık Sanatı

[Metin Y.]

TAHTA KALIPLAR : Bu kalıplar genellikle ıhlamur ağacından oyulur. Ihlamur yumuşak bir ağaç olması nedeniyle kalıpçılar tarafından en çok kullanılan ağaçtır.

Kalıp oyulacak ağacın çok kuru ve fırınlı olması gerekir, aksi halde ıslandığında tahta düzgünlüğünü kaybederek bozulur ve net bir baskı elde edilemez. Kalıp yapımında armut ağacı ve sarıçam da kullanılır. Armut sert bir ağaç olduğundan çabuk aşınmaz. Oyulması güç olmakla beraber, bu ağaçtan yapılan kalıplarla daha uzun müddet baskı yapabilme olanağı sağlanır. Sarıçam ise suya karşı dayanıklı olduğu için tercih edilir, fakat en çok kullanılan ağaç daha önce de belirtildiği gibi ıhlamurdur.

Kalıplar oyulmadan önce sıcak balmumuna daldırılır. Bununla güdülen amaç; tahtanın balmumunu emerek oyarken kolaylık sağlaması içindir. Balmumunu emen tahta kalıp ayrıca dayanıklılık da sağlamaktadır.

Yazmacılık sanatının en parlak devrinde yaşayan kalıp ustaları, oymacılıkta çağlarının en güzel biçimlerini oyarak şekillendirmişlerdir. Günümüzde kalıp oymacılığı eskiye oranla çok azalmış ve tüm inceliğini, güzelliğini kaybetmiştir. Eski kalıplardan elimizde kalan örnekler bize kalıp oyma sanatının o devirde zirveye ulaştığını ispatlamaktadır.

Bugün İstanbul’da ve Anadolu’nun birçok bölgelerinde devam eden yazmacılıkta, zamandan ve işçiden tasarruf etmek gayesi ile kontur ve fon baskıları için emprimecilik tekniği olan “film baskı” sistemi uygulanmaktadır. Desendeki diğer renkler kalıpla basılarak el baskı havası verilmekte; böylece yazmacılık sanatında el ile “tahta kalıpla” baskı özelliği yavaş yavaş ortadan kalkmaktadır.




Tokat Kalıbı

[Metin Y.]

Babası Bedri Rahmi Eyüboğlu'ndan miras kalan yazma sanatını devam ettiren Mehmet Eyüboğlu: "Türkiye'de benden başka yazma basan kalmadı. Benden sonra benim oğlum, ondan sonra da onun oğlu yazma basacak. Bu sanat babadan oğula geçerek sürecek"diyor..
Yazmacılık Sanatı üzerine kitap hazırlayan Reyhan Kaya'nın görüşleri ise şöyle:
Halk sanatlarının yaşaması, değerlenmesi ve devam etmesi bu sanatlara karşı duyulacak istek oranında çoğalmaktadır. Örneğin, yazmacılık sanatı günümüzde şimdiki hali ile sadece Anadolu’ya hitap eden bir halk sanatı olarak geçerliliğini devam ettirmektedir. Eskiden çok aranılan ve oldukça geniş bir ticari değer de taşıyan yazmacılığımız, tüm el sanatlarında olduğu gibi zamanla güzelliğini ve soyluluğunu yitirmiştir. Bunun nedenlerini aşağıda açıklayacağımız bazı noktalarda toplayabiliriz :
Tekniğin ilerlemesi, tüm halk el sanatlarının çalışma alanlarını ya kısıtlamış veya ortadan kaldırarak tarihe gömmüştür.
Ticari düşüncelerin ön plana geçmesi (Sanat endişesi ile ticari sürüm isteğinin yer değiştirmesi), önceleri sanat düşüncesi daima ticari sürüm düşüncesinden üstün tutulmakta ve ancak bu düşünce ile soylu eserler yaratılabilmekte idi.
Endüstride yığınsal üretim metotlarının uygulanması, batının kayan şerit metodu ile maliyetin minimuma indirdiği fiyatlarla üretilen mallar karşısında el sanatları ürünlerinin artış ve Pazar yönünden rekabet edemez hale gelmeleri, makine ürünlerinin seri ve yığın imalâtına karşı bambaşka bir karakter taşıyan halk sanatlarına da aynı metotların uygulanması, halk el sanatlarının gerilemesine veya kaybolmasına sebep olmuştur.
Yazmacılık sanatı ve buna benzer diğer sanat dalları zamanımızın koşullarına ayak uyduramadıklarından ve günümüz ihtiyaçlarını yeter derecede karşılayamadıklarından gerileme ve duraklama durumuna düşmüşlerdir. Bununla beraber makine sanayinin gelişmesiyle gerçekte el sanatları bütün dünyada tekrar değer kazanmıştır. Bu düşünce ile halk sanatlarını kendi özellikleri içinde toplamak ve günümüz sanat koşullarına göre yaşantılarını sürdürmek gerekir.

[Metin Y.]

Yazmacılık çok eski bir sanat olup, bir çok medeniyete ait örnekler günümüze dek ulaşmıştır.
Milattan Sonra 1000 yılına ait olan bu örnek ; İnka Sanatına ait "meyveli ağaç" tasvir edilen bir yazmadır ve Berlin Halk Müzesinde bulunmaktadır.